• Wanneer weer?
• Route
• Geschiedenis
• Winnaars
• De tocht van 1997
• Alternatieve Elfstedentocht
• Veelgestelde vragen

De Elfstedentocht: bijna 200 kilometer, elf steden, één zin

De Elfstedentocht is de beroemdste schaatstocht ter wereld: bijna 200 kilometer over natuurijs langs de elf Friese steden, met start en finish in Leeuwarden. Wedstrijdrijders strijden om de winst, duizenden toerrijders om het Elfstedenkruisje. De tocht kan alleen worden verreden als het ijs op de hele route dik en sterk genoeg is. Pas dan klinkt de zin waar heel Nederland op wacht: "It giet oan." Sinds 1909 is dat vijftien keer gebeurd. De laatste keer op 4 januari 1997.

• 15keer verreden sinds 1909
• ±200 kmlangs elf Friese steden
• 1997de laatste tocht (Angenent en Seinstra)
• 6:47recordtijd, Evert van Benthem (1985)
• 15 cmijsdikte nodig op de hele route

Wanneer komt de volgende Elfstedentocht?

Dat weet niemand. De Elfstedentocht heeft geen datum, alleen voorwaarden. Het ijs moet op de volledige route minimaal 15 centimeter dik zijn, ook op de zwakke plekken onder bruggen en bij open water. De 22 rayonhoofden van de Koninklijke Vereniging De Friesche Elf Steden meten het ijs in hun eigen gebied en rapporteren aan het bestuur. Pas als iedereen groen licht geeft, spreekt de voorzitter de woorden "It giet oan". De tocht wordt dan meestal binnen 48 uur verreden, zodat het ijs geen kans krijgt om te verslechteren.

Sinds 1997 is het er niet meer van gekomen. Winters zijn milder geworden, vorstperiodes korter, en een week strenge vorst is niet genoeg om Friese meren en vaarten dicht te krijgen. Toch laait de Elfstedenkoorts bij elke koudegolf weer op. In februari 2012 kwam een tocht heel dichtbij, in februari 2021 lag er ijs maar gooide corona roet in het eten. Tot die volgende keer is er elk jaar de Alternatieve Elfstedentocht op de Weissensee: dezelfde afstand, ander land, wél gegarandeerd ijs.

De route: alle elf steden op een rij

De tocht start en finisht in Leeuwarden en gaat met de klok mee door Friesland: eerst zuidwaarts naar Sneek en Sloten, langs de IJsselmeerkust via Stavoren en Hindeloopen, dan noordwaarts naar Harlingen en Franeker, en via Dokkum terug naar de finish op de Bonkevaart in Leeuwarden. In elke stad haal je een stempel op je stempelkaart. Wie een stempel mist, krijgt geen kruisje. De afstanden hieronder zijn ongeveer, op basis van de route van 1997.

1. Leeuwarden start, 0 km
2. Sneek 22 km
3. IJlst 26 km
4. Sloten 40 km
5. Stavoren 66 km
6. Hindeloopen 77 km
7. Workum 86 km
8. Bolsward 99 km
9. Harlingen 116 km
10. Franeker 129 km
11. Dokkum 174 km
12. Leeuwarden, Bonkevaart finish, ±200 km

Het stuk na Dokkum staat bekend als het zwaarste deel: lang, open en vaak met de wind tegen. Wie daar nog benen heeft, wint.

Korte geschiedenis van de Tocht der Tochten

De eerste officiële Elfstedentocht werd verreden op 2 januari 1909, met 22 deelnemers. Daarna volgden edities in 1912, 1917, 1929, 1933, drie oorlogswinters achter elkaar (1940, 1941 en 1942), 1947, 1954, 1956, 1963, 1985, 1986 en 1997. In totaal vijftien keer.

Alle winnaars van de Elfstedentocht (1909-1997)

Coen de Koning, Auke Adema en Evert van Benthem wonnen de tocht twee keer. Vrouwen mochten vanaf 1985 officieel meedoen aan de wedstrijd; bij een volgende tocht is er een aparte vrouwenwedstrijd.

De tocht van 1997: hoe de laatste Elfstedentocht ging

Rond de jaarwisseling van 1996 op 1997 vroor het streng, in de nacht van 2 januari zelfs bijna 17 graden. Voorzitter Henk Kroes sprak op 2 januari het verlossende "It giet oan", en op zaterdag 4 januari om half zes 's ochtends gingen 301 wedstrijdrijders van start. Eerst 1.900 meter hardlopen naar de Zwettehaven, dan schaatsen onderbinden en het pikdonker in. Achter hen volgden ruim 16.000 toerrijders, in totaal 16.731 deelnemers.

Het werd een barre dag: min 3 overdag, met wind een gevoelstemperatuur rond de min 18. Na Dokkum bleven vijf rijders over en op de Bonkevaart won Henk Angenent, een veehouder uit Alphen aan den Rijn, de sprint met een meter voorsprong op Erik Hulzebosch. Zijn tijd: 6 uur, 49 minuten en 18 seconden. Bij de vrouwen was Klasina Seinstra na 7 uur en 49 minuten net iets sneller dan Gretha Smit. Bijna een op de drie toerrijders haalde de finish niet of kwam te laat binnen voor het kruisje. Voor de televisie zaten 9,2 miljoen mensen.

De Alternatieve Elfstedentocht op de Weissensee

Wie niet wil wachten op Fries ijs, gaat naar Karinthië. Sinds 1989 wordt op de bevroren Weissensee in Oostenrijk elk jaar de Alternatieve Elfstedentocht verreden: net als het origineel 200 kilometer, maar dan als rondjes over een twaalf kilometer lang bergmeer. Zo'n 6.000 Nederlanders reizen ervoor af. Voor de toerrijders zijn er meerdere tochtdagen, voor het marathonpeloton is de wedstrijd de derde en langste Grand Prix van het natuurijsseizoen. Vrouwen en mannen rijden allebei de volle 200 kilometer, met start om half acht 's ochtends en een finish rond de middag.

In 2026 wonnen Jordy Harink en Anne Tauber, na een sprint bij de mannen die zo close was dat de jury acht minuten nodig had voor de uitslag. De editie van 2027 staat gepland voor woensdag 27 januari, in de Weissenseeweek van 19 tot en met 28 januari. In de dagen ervoor rijdt het peloton daar ook twee andere Grand Prix-wedstrijden en het Open NK marathonschaatsen op natuurijs. Alle data staan in onze wedstrijdkalender marathonschaatsen 2026-2027.

Recente winnaars Alternatieve Elfstedentocht Weissensee

Ook op de Weissensee is ijs geen garantie: in 2007 en 2014 viel de wedstrijd weg door sneeuw, in 2025 door regen en dooi.

De Elfstedentocht in Marathon Manager

De Alternatieve Elfstedentocht is elk seizoen een van de belangrijkste dagen in Marathon Manager. Het is een Grand Prix-wedstrijd, en die tellen zwaar: 75 punten voor de winnaar, tegenover 50 in een gewone cupwedstrijd. Zet je op die dag de juiste natuurijsspecialist in als kopvrouw of kopman, dan tellen die punten ook nog eens dubbel. Wie op de Weissensee goed kiest, maakt in één dag het verschil in het klassement.

En komt er een echte Elfstedentocht? Dan telt die in Marathon Manager mee als natuurijswedstrijd. Slimme managers hebben dus altijd minstens één rijder in het team die 200 kilometer aankan. Bij het samenstellen van je ploeg zie je bij elke rijder de specialiteit (Kunstijs, Natuurijs, Allrounder of Nieuw); meer daarover lees je bij de marktwaarden.